Πώς ζάχαρη και αλεύρι γίνονται κίνδυνος στα εργοστάσια τροφίμων – Η περίπτωση Βιολάντα

Το εργοστάσιο δεν ήταν χημικό. Δεν παρήγαγε εκρηκτικά. Έβγαζε μπισκότα. Το θανατηφόρο εργατικό δυστύχημα στη Βιολάντα επαναφέρει με τον πιο ωμό τρόπο μια αλήθεια που η βιομηχανία τροφίμων προτιμά να θάβει κάτω από στρώματα… αλευριού: ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι πάντα αυτός που φαίνεται επικίνδυνος.

Το εργατικό δυστύχημα στο εργοστάσιο της Βιολάντα, που στοίχισε τη ζωή σε πέντε γυναίκες, δεν είναι απλώς μια τραγωδία ανάμεσα σε πολλές. Είναι μια υπενθύμιση ότι οι φαινομενικά «αθώες» πρώτες ύλες,  όπως το αλεύρι και η ζάχαρη,  μπορούν να γίνουν βιομηχανικές βόμβες σκόνης όταν δεν ελέγχονται σωστά.

Η φυσική απλότητα είναι κομμένη και ραμμένη: όταν λεπτόκοκκη οργανική σκόνη αιωρείται στον αέρα μέσα σε κλειστούς βιομηχανικούς χώρους και συναντήσει πηγή ανάφλεξης, το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς φωτιά,  είναι εκρηκτικό κύμα. Αυτή η συμπεριφορά είναι τεκμηριωμένη σε μελέτες και διεθνή περιστατικά δεκαετιών.

Ένα παγκόσμιο φαινόμενο με «γνωστότητα»  αιώνων

Η επικινδυνότητα της σκόνης δεν είναι νέο «καμπανάκι»:

• Το 1872, στο Tradeston Flour Mills της Γλασκόβης, μια έκρηξη σκόνης αλευριού σκότωσε τουλάχιστον 18 ανθρώπους και τραυμάτισε πολλούς ακόμη, καταστρέφοντας εντελώς το εργοστάσιο.
• Το 1878, στο Washburn A Mill της Μινεάπολις, μια συσσώρευση σκόνης από άλεσμα σιτηρών προκάλεσε έκρηξη που σκότωσε 18 εργάτες και κατέστρεψε τα γειτονικά μύλοι.
• Το 1919, στο Port Colborne του Οντάριο (Καναδάς), μια έκρηξη σκόνης σιτηρών σκότωσε 10 άτομα.
• Το 1998, στο DeBruce Grain Elevator στο Κάνσας, 7 εργάτες πέθαναν από έκρηξη σκόνης σιτηρών.

Αυτά τα ιστορικά περιστατικά δείχνουν ότι η έκρηξη σκόνης είναι γνωστός και επαναλαμβανόμενος κίνδυνος όπου υπάρχει βιομηχανική επεξεργασία στερεών τροφίμων.

Η «καρδιά» του φαινομένου: το Imperial Sugar

Το πιο τραγικό παράδειγμα στη σύγχρονη βιομηχανία τροφίμων παραμένει η έκρηξη στη Imperial Sugar στο Port Wentworth, Georgia, στις ΗΠΑ, στις 7 Φεβρουαρίου του 2008:

• 14 εργάτες σκοτώθηκαν και περίπου 36 τραυματίστηκαν σοβαρά σε ένα εργοστάσιο ραφιναρίσματος και συσκευασίας ζάχαρης.
• Η έκρηξη ξεκίνησε από συσσώρευση σκόνης ζάχαρης σε κλειστό conveyor κάτω από σιλό, η οποία αναφλέχθηκε πιθανότατα από υπερθερμασμένο ρουλεμάν.
• Η πρώτη έκρηξη σήκωσε μεγάλες ποσότητες σκόνης από επιφάνειες και μηχανήματα, προκαλώντας καταστροφικές δευτερογενείς εκρήξεις σε ολόκληρο το εργοστάσιο.

Η επίσημη έρευνα χαρακτήρισε το περιστατικό εντελώς αποφευκτέο με σωστή διαχείριση και καθαρισμό.

Αυτό το περιστατικό προκάλεσε την έναρξη προσπάθειας για κανόνες ασφαλείας σε βιομηχανίες με εύφλεκτη σκόνη, συμπεριλαμβανομένων προδιαγραφών για καθαρισμό, εξαερισμό, αποφυγή εκρηκτικών συγκεντρώσεων και εκπαίδευση προσωπικού.

Ο κίνδυνος που δεν «βλέπεις»

Δεν πρόκειται για «πυροτεχνουργία». Είναι ένα τεχνικό φαινόμενο που όλοι οι μηχανικοί ασφάλειας γνωρίζουν. Σκόνη οργανικού υλικού σε αιώρηση μπορεί να συμπεριφερθεί σαν ενεργό καύσιμο.

Συχνά η εγκατάσταση μπορεί να έχει:

• απαρχαιωμένο ή ανεπαρκές σύστημα συλλογής σκόνης,
• μη σχεδιασμένο εξοπλισμό μεταφοράς,
• ελλιπή προγράμματα καθαρισμού,
• και ανοργάνωτη εκπαίδευση προσωπικού.

Όλα αυτά αυξάνουν την πιθανότητα να σχηματιστεί εκρηκτική ατμόσφαιρα σκόνης και να υπάρξει πηγή ανάφλεξης.

Πριν και μετά το δυστύχημα στη Βιολάντα

Το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί από τις αρμόδιες αρχές είναι πώς επιτράπηκαν οι συνθήκες που ευνοούν τέτοιο φαινόμενο; Ήταν η συσσώρευση οργανικής σκόνης, αλεύρι, ζάχαρη γνωστή και ελεγχόμενη διεξοδικά; Υπήρχαν σύγχρονα συστήματα εξαερισμού και καθαρισμού; Πόσο εκπαιδευμένο ήταν το προσωπικό;

Αυτά δεν είναι τεχνικά ερωτήματα, είναι θέματα ζωής και θανάτου. Κανένα εργοστάσιο τροφίμων δεν πρέπει να λειτουργεί με την ίδια λογική που θεωρεί «αθώο» το αλεύρι ως καύσιμο. Η διεθνής ιστορία έχει δείξει ότι οι εκρήξεις σκόνης δεν είναι σύμπτωση , είναι αποτέλεσμα συστηματικών παραδρομών ασφαλείας.